Mensen zijn als Goden. Ik ben vooral nieuwsgierig wat hen beweegt en probeer niet teveel met westerse ogen te kijken en te oordelen…

Waarom maken deze prachtige mensen zich zo verdraaid afhankelijk van geld. Ze zitten elke zondag in de kerk, maar eigenlijk is geld hun voornaamste God. Kenia staat aan de top van de meest corrupte landen. Onze ontwikkelingsgelden verdwijnen in onzichtbare kontzakken en komen doorgaans niet daar waar ze horen te komen. Een aantal hotels hier aan de kust zijn gebouwd van onze ontwikkelingsgelden, om maar iets te noemen. Stoppen dus daarmee! Een politicus verdient een kapitaal en verrijkt doorgaans zichzelf en zijn familie. Stemmen voor de komende verkiezingen worden nu al gekocht. Kortom van laag tot hoog, iedereen doet het en ziet er ook geen spat kwaad in. Iedereen weet het, maar niemand verandert het want iedereen doet het immers!

En als een arme sloeber, of een niet arme sloeber, een blanke ziet is dat de ultieme redder uit de nood. Iets in die hersenen begint onmiddellijk krom te werken. Ze gaan er vanuit dat ieder blanke rijk is en vinden het vanzelfsprekend om alles te vragen wat ze menen nodig te hebben. En dan te wachten tot ze het krijgen of niet. Zo niet, even goede vrienden! Achteraf gezien is het inmiddels wel duidelijk dat het hele greenhouseproject op papier werd gezet om mij te verleiden en simpelweg om zich aan mij te verrijken. Nogal grofstoffelijk, maar dat is vrij normaal hier. Nadat bisschop Michael van de Agobe-church de grond onder het project volledig had weggehaald door zijn onvoorstelbare actie in de kerk, verzocht ik hem het geld terug te betalen. Als antwoord kreeg ik een brief van zijn advocaat in mijn postbakje! Ook hiervan lig ik niet langer wakker!
Maar weinigen, zeker hier rond Mombasa, komen op het idee dat ze hun eigen situatie zouden kunnen veranderen als ze het heft in eigen handen zouden nemen. Kortom, deze prachtige mensen hebben zichzelf onvoorstelbaar afhankelijk en ondergeschikt gemaakt. Dromen is iets wat iedereen graag doet, maar dat elke droom om actie vraagt, dat snapt men niet. Rijkdom heeft in hun ogen uitsluitend met geld te maken en dat voelt verdraaid tegenstrijdig als je ziet hoe tevreden en stralend mensen zich naar buiten bewegen…

Delen is normaal

Ik neem Alie mee voor ontbijt. Hij bestelt een kop thee en een chapati. Scheurt er een groot stuk af en geeft dat aan het zoontje van de ontbijtshop.
Dennis heeft een grote vis gekocht voor onze dag aan het strand. Uiteindelijk eten we daar met zessen van. De energie-uitwisseling is dat we vandaag niet zelf ons voedsel klaarmaken! Er stap een oud vrouwtje in de matatu. Ze kan haar busgeld niet betalen. Eu-eu zegt Dennis tegen de drammende conducteur, haalt zijn laatste schillingen uit zijn zak en betaald voor haar alsof het de normaalste zaak van de wereld is. En dat is het ook! Even zo vrolijk vraagt hij mij later die dag geld om met de matatu naar huis te gaan!

Zoeven waren we alleen, nu zijn we omringd door stralende, lachende, spelende kinderen, schooiertjes zouden wij zeggen. Ik heb een verrukkelijke middag. De maaltijd van cassave met kokosnoot, niet echt mijn ding, gaat grotendeels naar de kids. Heel vanzelfsprekend. Kortom, veel of weinig, alles wordt hier natuurlijk gedeeld!

Onafhankelijk

Jonge mensen verlaten hun families omdat ze niet langer willen trouwen met een Keniaan(se). Zwarte mannen willen een onafhankelijke blanke vrouw, op de eerst plaats natuurlijk voor de centjes. Er speelt nog iets anders mee en dat ligt een tikkie dieper verscholen.

Geen stem

Kenia-stilte-wijsheid-moeder-kindHier in het zuiden en op het platteland betaalt de man nog steeds een bruidsschat voor zijn vrouw in de vorm van een mannetjes-geit, palmwijn, maismeel en contanten.De vrouwen zijn dus min of meer bezit van hun mannen en Giriama’s kunnen meerdere vrouwen hebben. Jonge mensen willen dit niet meer maar ze weten eenvoudig niet hoe dit te veranderen. Ze zijn als kind vaak geslagen en zelden geknuffeld. Drugs en palmwijn zijn het antwoord om in de vergetelheid te verdwijnen. Met alle nare gevolgen van dien, zoals de toename van wapenbezit en de nare ziekte aids.


Geloofssystemen

Kenianen zullen eerst hun geloofssystemen moeten veranderen. Zolang mensen er van overtuigd zijn dat ze arm zijn, gedragen ze zich arm. Volgens Pauline is Kenia nog steeds een derde wereldland en moet je mensen voortdurend activeren. Ik herinner me dat ik de mensen in Curaçao confronteerde met het feit dat zij zich naar blanken nog steeds als slaven gedroegen. Mensen gedragen zich ook hier nog steeds als slaven. Zij willen verlost worden, met name door de blanke muzungu. Mensen hebben niet geleerd om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en geven hun verantwoordelijkheid, lees hun leven, uit handen. En dat is natuurlijk voer voor politiek en kerken en alle andere lieden die uit zijn op macht…

Pleister

Het geven van geld is een te gemakkelijke oplossing. Het is niet echt anders dan het plakken van een pleister op een wonde zonder de angel eruit te halen. Al zou je de gemiddelde man hier aan de kust een miljoen geven, hij zit binnen een jaar weer op hetzelfde niveau als voorheen. Pure armoede. En onbewust is dat ook blijkbaar wat hij wenst. Geen geld en ook geen zorgen…

De afhankelijkheid van blanken, politiek, en kerken is gigantisch. Iedereen kan een kerk oprichten en aan het einde van elke dienst worden de mensen min of meer gepusht om geld te geven. En dat doen ze dan vaak staande voor het altaar, geprezen door de priester, zodat iedereen toch echt kan zien hoe goed ze wel niet zijn.
Dan is er nog iets wat hun enorm nekt, en dat zijn de verschillende stammen. Misschien is dat wel het allergrootste struikelblok in de Afrikaanse cultuur. Mensen van een andere stam zijn niet mijn mensen. De stam is eigenlijk het ankerpunt om jezelf te onderscheiden. We hebben blijkbaar een vijand nodig om onszelf te manifesteren en te conformeren. Ook al zou je ogenschijnlijk zeggen dat de verschillende stammen elkaar aardig accepteren. Er is niet veel voor nodig om de boel te laten exploderen…

Witchcraft

Ondanks dat Kenianen hun hele hebben en houwen in handen van God leggen, komt Witchkraft regelmatig voor in Kenia, vooral rond Mombasa en op het platte land.
Het is haast onmogelijk om jezelf te onderscheiden binnen jouw familie. Dat wordt niet getolereerd. Jonge mensen, verlaten hun families om elders te gaan werken, want zodra ze zich opwerken binnen hun dorpen en families, worden ze aan banden gelegd door krachten uit de omgeving, witchcraft dus. Als je geld of een baan hebt wordt er zondemeer van je verwacht dat je jouw familie, c.q. de gemeenschap, onderhoudt. Verlaat je jouw land om in het buitenland succesvol te zijn, wordt er witchkraft toegepast om je weer naar huis te halen. De familie houdt het individu gevangen. Hoe liefelijk het plaatje van familie en woongemeenschappen er ook uit moge zien, de werkelijkheid is veelal een tikkie anders.

Ingewikkeld

In wezen zijn Kenianen niet hebzuchtig. Het is zelfs beschamend en aangrijpend om te zien dat ze altijd iets delen van dat kleine beetje dat ze krijgen. Ja hoe ze eerst de ander voeden voordat ze zelf gaan eten, ook al hebben ze honger. Het is ongetwijfeld de blanke die het bedelen geïntroduceerd heeft. De toerist vindt het leuk om de dorpen in te gaan en snoep en cola uit te delen. Aan het strand is die cola uitgegroeid tot het geven van complete huizen en matatu’s. En zo is de ellende begonnen. Als kinderen een blanke zien vragen ze om snoep, volwassenen om geld. Dat gebeurt zonder enige vorm van schaamte en is gewoon een vanzelfsprekendheid. Even vanzelfsprekend als wij het vinden om verzorgd te worden door onze welvaartsstaat! Plaatsen zoals Mwtapa zijn dan ook behoorlijk verpest.
En dan kun je natuurlijk niet ontkennen dat er geen werk is. De jongens hangen niet voor niets aan het strand. Dat is gewoon omdat ze niets anders te doen hebben.

Een pot nat

Hoe meer ik me in deze materie verdiep, hoe meer ik tot de conclusie kom dat het overal een en hetzelfde patroon is. Geld is voor ons minder een issue. We leven in een zorgmaatschappij. In Kenia moet iedereen zijn eigen dingetjes bij elkaar schrapen. Maar ook binnen onze gemeenschap komt jaloezie veelvuldig voor en wordt het niet getolereerd als je je kop boven het maaiveld uitsteekt. Het werkt wat subtieler dan hier in Kenia, maar je moet stevig in je schoenen staan wil je de tegenwind trotseren!

Afhankelijkheid

De clou van dit verhaal is afhankelijkheid. En hoewel de vorm er ogenschijnlijk anders uitziet, is de essentie overal ter wereld hetzelfde. Hier of bij ons, we gedragen ons allemaal min of meer als slaven. We maken ons afhankelijk van het beeld wat we creëren van onze materiële werkelijkheid. Dat beeld koesteren we en we aanbidden het! Het is het zogenaamde gouden kalf.
We zeggen voortdurend dat we willen veranderen, maar in wezen willen we alleen maar datgene in stand houden wat oud en vertrouwd is. We hebben onze goddelijkheid, onze creativiteit ondergeschikt gemaakt aan het systeem. En daarmee onszelf weggegeven. In Nederland noemen we deze systemen banken, politiek, het weer, economie, pensioenen, uitkeringen en hulporganisaties die de plaats van kerken hebben ingenomen.

Moderne slavernij

Politiek en ook kerken hebben een handig netwerk gecreëerd om de gewone mens in te vangen. Moderne slavernij. De arme man houdt er van de regering of het corrupte gouvernement de schuld te geven van zijn situatie. Zo hoeft hij zijn hand niet in eigen boezem te steken en hij doet in wezen in het klein datgene wat hij de ander verwijt. Omdat scholing een enorm probleem is, is het moeilijk om inzicht te hebben in wat er werkelijk speelt. En de scholing die mensen doorgaans krijgen omvat dit kernprobleem niet.

Spiegel

Ik heb enorm de pest om alles op een hoop te gooien. Niet alle kerken zijn er op uit om mensen uit te buiten. Niet alle priesters zijn verkrachters en niet alle ministers zijn corrupt. Wereldwijd zijn het nog steeds de religieuzen die zich ontfermen over de kinderen op straat, de daklozen, enzovoort. Dat heb ik in Zuid-Afrika en in India met eigen ogen mogen zien en met eigen handen mogen ervaren.

Bevrijding

Om onszelf te bevrijden van deze banden van slavernij zullen we ieder voor zich wakker moeten worden. Wanneer het individu wakker wordt en uit de groep stapt, in dit geval de familie, verandert de groep. Daar is echter de moed voor nodig van een leeuw. Liever houden we onszelf een leven lang gevangen in slavernij dan onze kop boven het maaiveld uit te steken en het veld te verlaten. De prijs is nogal hoog weet ik uit ervaring. En er is geen enkel zicht op een beloning. Het is simpel je ogen sluiten en springen in het vertrouwen (niet hopen) dat je opgevangen wordt. Trouwens als het zover is, dan is er geen enkele weg terug. Dan ga je, wat de consequenties ook moge zijn. En dan, en alleen dan, heeft het enige waarde. Want dan is de verandering een waarachtig feit en verankerd in het wezen van je zijn. Eenzaamheid is de prijs die je betaalt voor deze beslissing, die je geen beslissing meer kunt noemen. Ik noem het liever ontwikkelen. Je bent outcast, hoort niet langer bij de groep want je bent een levende bedreiging voor de zorgvuldig opgebouwde orde. Maar ergens in jou is dat weten dat je gedragen wordt en dat is een vreugde die boven alles uitstijgt. Een vreugde die je gaat ervaren wanneer je al je oude angsten voor verandering en je zorgvuldig opgebouwde overtuigingen volledig hebt doorvoeld en doorleefd. En dan ben je in alle opzichten rijp voor de overgang…

Poort naar vrijheid

Kerk en staat creëren vernuftige systemen om het gepeupel in de greep te houden. Dat binnen deze systemen de weg naar ware vrijheid verborgen ligt, zien de meeste mensen niet. Op het moment dat we stoppen met vechten en niet langer met onze vinger naar buiten wijzen, maar rustig gaan zitten, zien we plotseling de zwakke plekken in de opgeworpen belegering. Zonder dat we nog moeite hoeven te doen opent zich de weg naar buiten, de weg naar waarachtige vrijheid.
Het zijn dus uiteindelijk diezelfde structuren die ons zullen bevrijden wanneer wij de patronen gaan doorzien. Kortom, het is blijkbaar onmogelijk om ons te realiseren dat we in wezen vrij zijn, waar we ook zijn, voordat we dat op een bepaalde manier doorleefd, verworven, ervaren en gerealiseerd hebben. De vrijheid die ons wordt aangeboden door derden blijft dan ook een soort van surrogaat.

Afhankelijkheid

Kenia-beachparty-Qiriama's-Akamba'sDe kern van het probleem vinden we terug in ieder mens. Zolang we iets nodig hebben van een ander zijn we vergeten wie we werkelijk zijn. Maar door het gevoel dat we die ander nodig hebben, groeien we langzaam maar zeker ook naar onafhankelijkheid. Kortom, we moeten blijkbaar eerst volledig in de ban zijn van onze slavernij, voordat we een innerlijke drang gaan ervaren om onszelf te bevrijden. En die bevrijding begint waar die altijd begint. Geef iedereen de schuld van jouw situatie, schreeuw het van de daken en ga de vijand te lijf, desnoods met de vuist. Wat er ontstaat gedurende dit hele proces is kwetsbaarheid en kracht. Je laat jezelf zien en komt uit je hol. En dan terwijl je je vuist al in de lucht hebt om die ander de genadeslag te geven, blijft hij plots in de lucht steken en begint er gewaar-zijn binnen te druppelen. Je ziet dat je vijand niet je vijand is, maar jouw spiegel die jouw zal bevrijden van je slavernij. En dan komt de volgende uitdaging om de hoek kijken en die heet angst. Wat als je heel je leven alleen maar een denkbeeldige vijand bestreden hebt? Tja wat. Niets aan de hand. Dat deden of doen we allemaal. Tot het punt dat het niet langer meer hoeft…

Wie ben ik

En nu komt de vraag wie ben ik, wat voel ik, wat ervaar ik! Heb ik het lef om mijn eigen pad te bewandelen, los van de mening van mijn familie en vrienden, de politiek, de kerk, de nieuwe tijdsbeweging of noem maar op. Oeps, dat is niet niks, daar gaat je buik van bibberen en je stem van stotteren. Maar voel het maar en overschreeuw het niet langer. Al die tijd was jij de enige vijand EN datgene wat je tussen je beide oortjes heb gecreëerd. Dat was je veiligheidsnet. Jouw bewijs naar anderen dat jij in ieder geval gelijk had. En ook dat werkt niet meer. Shit! Niemand de schuld meer kunnen geven, niet langer gelijk kunnen hebben – help!

Geen pasklare antwoorden meer weten op alle vragen waarmee je bestookt wordt en gewoon zeggen met bibbers in je buik omdat je bang bent dat ze je dom vinden: Ik weet het niet!

Pasklare antwoorden

Er zijn geen pasklare antwoorden. Elk antwoord roept een nieuwe vraag op. We kunnen alleen maar handelen in dit moment. En ieder moment vraagt ongetwijfeld om een andere actie.

Leven in het moment zoals de mensen hier doen heeft iets goddelijks. Voor ons westerlingen is dat een ultieme verlossing. Voor mensen die niet in een verzorgingsmaatschappij leven is het een drama!

Hoe dan ook, ik kan niets oplossen voor een ander. Ik kan uitsluitend mijn eigen weg bewandelen en door vallen en opstaan een levend voorbeeld zijn waar anderen zich aan kunnen spiegelen. En dat laatste is inmiddels meer dan genoeg voor mij…

Conclusie

Naarmate ik meer deel uitmaak van het leven hier begrijp ik meer van de mensen. Zoals wij verstrikt zijn in diverse patronen en gewoontes is vragen hier gewoon een gewoonte. Nee heb je, ja kun je krijgen. Even goede vrienden. Niemand kijkt je lelijk aan. Delen is eveneens een gewoonte. Je draagt zorg voor je familie. Daarbuiten houdt de zorg op. Aan het strand is ook sprake van een soort familie. Zo nodig ondersteun je elkaar. Zoals John. Hij heeft AIDS. De jongens hebben geld ingezameld voor medicijnen zodat hij zijn werk kan blijven doen. In de familie is degene die geld heeft de klos. Zoals Daniel. Hij komt uit een arme familie en heeft zich opgewerkt. Nu onderhoudt hij de hele familie. Zijn moeder en de rest van zijn zeven broers en zussen zitten simpel op hun kont te wachten totdat hij hun huur betaald en het schoolgeld voor de kinderen. Is het een wonder dat hij zulke verschillende gezichten heeft? Dat laatste zie ik hier regelmatig. Bisschop Michael van de Agobe-church veranderde van een aartsengel letterlijk in de duivel toen ik hem uitnodigde voor een gesprek. Zijn ego was zo gekwetst dat hij de persoonlijke mail openbaar maakte in de kerk voor de vrouwen met de bedoeling mij volledig onderuit te halen. Wat hij onderuit haalde was uiteindelijk het project en zichzelf. Hoewel de vrouwen niet geacht worden hun mond open te doen, verlaten zij nu de kerk. Evenzo mijn zeer toegewijde motorman. Op het moment dat ik bisschop vroeg het geld terug te betalen, stuurde hij me en dreigbrief van de advocaat…

Nakupenda Sana

En misschien zal het jullie verbazen, maar ik voel me hier thuis als een vis in het water. Iedere morgen in het donker ga ik op weg naar het strand. Ik ben niet bang voor niemand hier! Voor ik het pad neem wip ik even binnen in de shack van Mary om haar een knuffel te geven: Nakupenda sana: ‘Ik hou heel veel van jou!’ En dat is gewoon zo en was er al voordat ik het collegegeld van haar dochter betaalde. Ik laat mijn tas achter op het strand, wandel, mediteer, zwem, doe mijn oefeningen en geef les aan Dennis, een echter Giriama. Je ziet hem veranderen…

Schaamteloos

Mensen vragen schaamteloos om dingen. Heb moeten wennen aan de vanzelfsprekendheid dat alles wat van mij is ook van hen is. Ik ben opgevoed dat ik liever dood ga als toegeven dat ik iets nodig heb van een ander. Maar, geloof me, ook dat is gewoon een gewoonte. Niet meer en ook niet minder. Alles wat je hebt deel je. Dus waarom zou ik niet delen? En ik deel graag. Omdat de jongens dat weten, komen ze naar mij als ze problemen hebben. Maar niet alleen dan. Als ik terug ga over het pad komen de meeste jongens naar het strand. De liefdevolle begroetingen zijn echt gemeend. Geen business voor Mama Afrika! Donderdag gaan we alle beachboys een gratis maaltijd geven. Dat is mijn afscheid aan hen. Zij hebben mij meer gegeven dan menig ‘normaal’ mens. En meer geleerd! En ik hou van hen allemaal. Maar ga ook mijn eigen weg. Het is ongekend dat een vrouw als ik dagelijks over het strand zwerft en geen bodyguard heeft. Ik ben mijn eigen bodyguard, maar heb vele bodyguards. De jongens waken over mij. Aan het strand, in de matatu, overal. En ik voel me hier veiliger dan waar dan ook. En vol van leven. Elk moment bruis ik van energie, ondanks de moordende hitte van deze periode. Het Leven ofwel de Liefde stroomt door me heen in een niet te stoppen stroom. Het leven is hier nogal gecompliceerd, keihard, simpel en goddelijk mooi. Alles tegelijkertijd. Er is hier geen ruimte voor luxeproblemen. Geen vraag wat je die dag zou willen eten. Dat is simpelweg pap en ougali als je al iets te eten hebt! Geen vraag of je vandaag yoga zult doen, een heksenritueel of naar een spirituele beurs zult gaan. Je loopt gewoon tien kilometer elke dag en dat houdt je lichaam fit en je geest relaxed. De kerken zijn niet alleen plekken waar mensen worden uitgebuit, het is het wekelijkse uitje voor iedereen. Meer is er niet! En samen zingen is een geweldige kracht.

Ik ben bevoorrecht. Ik kan kiezen. Ik kan zelfs een krop salade kopen, ook al moet ik daar voor naar Mtwapa en is de kwaliteit zo belabberd dat het bij ons de winkel nooit zou halen. Zij eten dit nooit – ik ben er reuze blij mee! De zee is mijn tempel, waar ik mijn goddelijkheid meer voel dan in welke kerk dan ook. Elke morgen zie ik de zonsopgang. Pure magie. Ik hou van dit land, ik hou van de mensen. Ik hou van mezelf en zij houden van mij. En inmiddels niet alleen meer om de centjes!

Zaadje

Kenia-FaithyVeranderingen gaan langzaam. Iedereen zegt dat hij wil veranderen, maar als puntje bij paaltje komt is de prijs te hoog en is het vele malen veiliger om gewoon daar te blijven waar je al was. Veranderingen gebeuren niet in groepen, maar vinden plaats in het individu. Als de persoon meer dan genoeg heeft van dit alles is hij klaar voor de overgang. En het is dit ene zaadje wat uit zal groeien tot een grote boom en weer anderen zal bevruchten. En dat is niet goed of niet slecht, dat is eenvoudig zoals het IS…Mungu Akubariki – Moge God jou zegenen
Yasmin – Mutanu